“GIÁO DỤC & CUỘC SỐNG” là tên của một dự án giáo dục, là giáo dục chính mình để cho cuộc sống của chính mình, là một tác phẩm, hay là một sáng kiến kinh nghiệm… mà cả cuộc đời Nhà giáo Tiến sĩ Ngô Thị Lý luôn trân quý và khát khao được triển khai đến với mỗi bạn học sinh khi đang ngồi trên ghế nhà trường.
Chính bản thân trải nghiệm cuộc đời, học bài học giác ngộ, để thấy SỰ THẬT cuộc đời sớm trước tuổi, thấy mục đích của cuộc đời, hiểu được cuộc sống này do đâu mà nên? Được trải nghiệm những bài học, những bài thi… để sống một cuộc đời an vui, tin tưởng và nhẹ nhàng hơn. Các em học sinh hiểu được, thực hành được, làm chủ cuộc đời mình sớm và từ đó dành nhiều thời gian của cuộc đời mình để cùng nhau phát triển đất nước. Cùng nhau gánh vác non sông là trách nhiệm của mỗi người dân Việt Nam, nhất là các bạn trẻ để đất nước vươn mình. Để đạt mục tiêu phát triển đất nước năm 2030 – 2045, tất cả chúng ta ai cũng có trách nhiệm và cùng nhau thực hiện Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
“5 điều Bác Hồ dạy” – nền tảng đạo đức và phương châm hành động
Tiến sĩ Ngô Thị Lý kể, thời nhỏ, ngày đầu tiên được mẹ dắt tay vào lớp 1, điều in đậm trong tâm trí chị không phải là bàn ghế hay sách vở, mà là hình ảnh cô giáo đứng trước lớp, chỉ tay lên khung ảnh treo trang trọng giữa phòng học và đọc từng câu để cả lớp đọc theo. Đó chính là “5 điều Bác Hồ dạy”. Những câu chữ giản dị ấy, được đọc đồng thanh mỗi ngày trở thành chuẩn mực để chị rèn luyện bản thân trong học tập, trong công việc học làm người, học tập suốt đời, là một con người có trí tuệ và đạo đức để tạo giá trị cho bản thân, gia đình và xã hội.
Khi lớn lên, trở thành cô giáo rồi nhà quản lý giáo dục…, chị Ngô Thị Lý vẫn luôn coi “5 điều Bác Hồ dạy” là nền tảng đạo đức và phương châm hành động. TS. Ngô Thị Lý cho rằng, việc học tập “5 điều Bác Hồ dạy” cần được thấm nhuần một cách thực chất, bắt đầu từ sáu chữ “rất”: Học rất kỹ – Nghĩ rất sâu – Làm rất nhiều – Nói rất ít – Viết rất ngắn – Hiểu rất dễ. Từ quan niệm ấy, chị không ngừng suy ngẫm, đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng tinh gọn, giàu tư duy, mang tính nghệ thuật, giúp người học tiếp cận kiến thức một cách tự nhiên, sâu sắc và đầy hứng thú. Chị coi việc “HỌC TẬP TỐT” trưởng thành hơn bản thân ngày hôm qua là một sự “Hưởng thụ học tập”.
Từ những trải nghiệm thực tiễn trong nghề, chị lặng lẽ ghi lại những điều mình chiêm nghiệm được, chuyển hóa thành những câu văn vần mộc mạc, dễ nhớ, dễ lan tỏa. Chính từ đó, 6 tập sách “Giáo dục qua thơ” của chị ra đời. “Giáo dục qua thơ” chính là tự giáo dục bản thân. Chị chia sẻ, những gì mình viết để in trong 6 tập sách có thể không theo khuôn mẫu thơ ca truyền thống, cũng không giống cách sáng tác của các nhà thơ chuyên nghiệp. “Tôi viết ở thể tự do, giống thơ, nên tôi gọi đó là thơ”.
Trong mỗi bài thơ truyền tải được 4 điểm sau, đó là: “Ý, Hình, Tình và Nhạc”.
“Ý” chính là chủ đề, là mục đích, cho thấy tư tưởng của tác giả.
“Hình” chính là hình tượng để thể hiện cái “ý” ở trên.
“Tình” chính là tình cảm, thái độ của bản thân khi viết về chủ đề, mục đích đó.
“Nhạc” chính là nhạc điệu, hình thức, những mỹ từ… và bài thơ có thể phổ nhạc như một bài hát…
Với chị, hình thức không phải là điều quan trọng nhất. Điều chị luôn trăn trở là làm sao để chuyển tải được những nội dung về lý luận và thực tiễn giáo dục một cách gần gũi, dễ tiếp cận… dựa trên trải nghiệm thực tế của bản thân. Cuốn sách, cuốn chân kinh vô cùng quan trọng mà mỗi người cần đọc kỹ đó là chính mình. Chính mình là cuốn kinh vi diệu nhất không có kinh luận nào có thể sánh bằng. Bất kỳ kinh luận nào dù vi diệu tới đâu cũng không thể nói hết ra sự thật nơi mỗi con người.
Đất nước chỉ có thể phát triển, phát triển bền vững, phát triển trường tồn, và năm 2045 Việt Nam vươn mình thành công khi và chỉ khi Việt Nam có nền tảng Giáo dục vững chắc, khi người Việt Nam thực sự có Trí tuệ và Đạo đức.
“Giáo dục qua thơ” trước hết là tự giáo dục mình!
Với TS. Ngô Thị Lý, thơ không nhằm phô diễn kỹ thuật nghệ thuật, mà được sử dụng như một “công cụ mềm” để tổng kết quá trình thực hiện “5 điều Bác Hồ dạy” với các nội dung về giáo dục, văn hóa, đạo đức, lịch sử và kỹ năng sống. Qua 6 tập sách, tác giả đã lặng lẽ chuyển tải một khối lượng tri thức rất lớn, nhiều lĩnh vực bằng những bài viết ngắn gọn, cô đọng, dễ hiểu, dễ nhớ. Chị chia sẻ: “Giáo dục qua thơ” trước tiên là tự giáo dục mình, tự răn dạy mình hàng ngày thực hiện “5 điều Bác Hồ dạy”.
Các nhà khoa học tại sự kiện học tập 5 điều Bác Hồ dạy.
Trong 6 tập sách, mỗi bài viết có thể là một câu chuyện về kỹ năng sống, một lát cắt văn hóa, một mạch nguồn lịch sử, hay một gợi mở về nhân cách và lối sống. Nhiều bài thơ hay, sâu sắc, ý nghĩa, không thơ mà… rất thơ, đáp ứng tất cả, phổ quát, đặc biệt, không giống ai, viết có tứ, có vấn đề, hợp lý, chân thật, giản dị, trong sáng, nội dung thông tin có thể nói là đồ sộ nhưng đưa vào thơ rất giản dị, đơn giản, tự nhiên, dễ hiểu, không màu mè, không mỹ từ, lôi cuốn người đọc bởi vì đó chính là nội dung logic, tác giả trải nghiệm cuộc sống thường ngày… Những nội dung ấy hoàn toàn có thể được đưa vào một tiết học 45 phút trong giờ hoạt động trải nghiệm, giúp học sinh tiếp nhận giáo dục không bằng sự áp đặt mà bằng cảm xúc, sự rung động sự suy ngẫm cá nhân khi trải nghiệm cuộc sống thực tại của mỗi người. Từ đó rút ra bài học của bản thân để phát huy trí tuệ và đạo đức, thấy bản chất sự thật của cuộc đời, từ đó có ĐỘC LẬP, có TỰ DO và có HẠNH PHÚC.
Không đặt nặng việc ghi dấu ấn cá nhân, TS. Ngô Thị Lý coi những trang viết của mình như một cách sẻ chia nhỏ bé, xuất phát từ tình yêu nghề và mong muốn đóng góp thêm cho giáo dục bằng con đường giản dị nhất. Với chị, được sống cùng giáo dục, nghĩ về giáo dục và lan tỏa những giá trị giáo dục – đã là niềm hạnh phúc trọn vẹn của một đời làm nghề.
Xuyên suốt các tập sách, có thể nhận thấy một mạch tư duy nhất quán: giáo dục hướng tới sự phát triển toàn diện con người, trong đó người học được khuyến khích rèn luyện năng lực tư duy, sáng tạo, tự lập và học tập suốt đời. Những bài thơ, bài vần thường gợi mở nhiều cách tiếp cận khác nhau như học thông qua trải nghiệm, trò chơi, dự án, thảo luận nhóm và thực hành. Đây cũng chính là nền tảng của việc hình thành năng lực tự học, tự rèn luyện và lan tỏa các giá trị sống tích cực trong môi trường giáo dục hiện đại.
Có thể thấy rằng, bộ sách “Giáo dục qua thơ” có một số bài chưa đậm chất thơ theo nghĩa truyền thống, có bài thiên về văn vần hoặc thông điệp trực diện. Tuy nhiên, có thể thấy rõ tinh thần xuyên suốt của bộ sách là trong sáng, nhất quán và xuất phát từ mong muốn đóng góp thiết thực cho sự nghiệp giáo dục và đào tạo. TS. Ngô Thị Lý cho rằng, “5 điều Bác Hồ dạy thiếu niên, nhi đồng” không chỉ dành riêng cho trẻ em, mà còn mang giá trị thực tiễn sâu sắc đối với mỗi con người trong xã hội hôm nay.
TS. Ngô Thị Lý
TS. Ngô Thị Lý sinh năm 1968 tại Thái Bình (nay là Hưng Yên). Hiện là Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học Viện Trí Việt; Giám đốc Trung tâm Trí Việt, Viện Trí Việt (IVM); Giám đốc Công ty Cổ phần Giáo dục Viên Minh…
Tiến sĩ Ngô Thị Lý còn là nhà thơ, hội viên Hội Nhà văn Hà Nội, đã xuất bản 6 tập thơ, do Nhà xuất bản Hội Nhà văn ấn hành. Thơ của chị chủ yếu đúc kết kinh nghiệm từ thực tiễn quá trình học tập và công tác theo “5 điều Bác Hồ dạy” của chị.
TS. Ngô Thị Lý tốt nghiệp khoa Hóa, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội với tấm bằng loại Giỏi. Sau khi ra trường, đầu những năm 1990, chị trở về quê hương dạy học. Từ năm 1996 – 1998, học Thạc sĩ môn Hóa tại ĐHSP Hà Nội; Từ 1998 – 2012 là giáo viên dạy Hóa Trường Chu Văn An, Hà Nội; Từ năm 2000 -2006 là nghiên cứu sinh tại Khoa hóa, ĐHSP Hà Nội và bảo vệ thành công Luận án Tiến sĩ năm 2006 chuyên ngành Tổng hợp – Hóa Hữu cơ; Từ năm 2012 – 2017 là Phó Hiệu trưởng Trường THPT Thượng Cát, Hà Nội; Từ năm 2017 – 2024 là Giảng viên trường Bồi dưỡng Cán bộ Giáo dục Hà Nội, được học Bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm tại Singapore và CHLB Đức; Từ năm 2021 đến nay làm công tác Giáo dục Cộng đồng với Dự án mang tên: “GIÁO DỤC & CUỘC SỐNG” gọi tắt là Viên Minh (VM).
Trọn bộ “Giáo dục qua thơ” 6 tập của TS. Ngô Thị Lý, do Nhà xuất bản Hội Nhà văn ấn hành.
Tập thơ “Đất nước mình” của TS. Ngô Thị Lý mới in, tháng 1/2026
Dự án “GIÁO DỤC & CUỘC SỐNG” – gọi tắt là Viên Minh (VM) được hình thành với mong muốn góp phần cụ thể hóa tinh thần đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục – đào tạo theo định hướng phát triển của Đảng trong giai đoạn đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Tên gọi Viên Minh có thể được hiểu theo nghĩa biểu trưng: “Minh” là trí tuệ, sự sáng rõ, gắn với giá trị tư tưởng của thời đại Hồ Chí Minh; “Viên” là sự tròn đầy, là tròn, hài hòa, linh hoạt và khả năng thích ứng trong mọi hoàn cảnh. Trên cơ sở đó, dự án hướng tới một triết lý giáo dục giản dị nhưng cốt lõi: giáo dục trước hết là giáo dục chính mình, coi cuộc sống là môi trường học tập quan trọng nhất. Nội dung của dự án là khuyến khích mỗi cá nhân tự giáo dục thông qua trải nghiệm sống, chiêm nghiệm các bài học đời thường để không ngừng hoàn thiện và trưởng thành hơn mỗi ngày.
“Theo đuổi sự thành công, chưa chắc thành công
Theo đuổi sự trưởng thành, chắc chắn sẽ thành công”.
Bài của NGUYỄN HẢI YẾN
